Stof waar of waar niet!!!


In onze ‘analoge’ tijd was het een volledig onbekend fenomeen: stof op de sensor. Er was helemaal geen sensor: het licht werd (en wordt!) opgevangen door een lichtgevoelige filmlaag. Het ergste dat mij ooit is overkomen, en velen met mij, is een streep over de film. Nou, noem het maar een kras. Oorzaak was vaak een oneffenheid in de camera, toch iets van een splinter of een braampje, mogelijk ook aan de rand van de filmcassette. Ook het laboratorium kon de oorzaak zijn. Als pleister op de wonde kreeg je dan een gratis film van hetzelfde merk in dezelfde kwaliteit: maar daarmee waren je foto’s niet gered natuurlijk.

Bij de digitale compactcamera is het binnentreden van stof nauwelijks mogelijk, al hadden wij in de familie toch een keer een dergelijke camera waar wel degelijk een stofje op de sensor zichtbaar werd. En als je het eenmaal ziet, dan wordt het steeds erger(lijker). De fabrikant heeft het onder garantie hersteld.

Objectief vervangen

Maar toen was er de digitale spiegelreflex, nu zo’n beetje de standaard aan het worden voor iedereen die wat serieuzer fotografeert. Kenmerk van de digitale spiegelreflex is dat je het objectief – in het dagelijks spraakgebruik, maar eigenlijk onjuist: de lens – kunt verwijderen om dit te vervangen door een ander. Zo heeft de spiegelreflex fotograaf de beschikking over ultra groothoek tot en met supertele. Te overbruggen met enkele zoomlenzen of met een reeks lenzen met een vast brandpunt: nog immer favoriet bij mij. Met het vervangen van het objectief loop je het gevaar dat er stof het camerahuis binnendringt dat zich hecht aan de sensor. Op de foto wordt dit zichtbaar in egaal lichte vlakken (lucht) en meer naarmate er verder gediafragmeerd wordt (f/11 en hoger).

Laten we eerst eens stilstaan bij het voorkomen van stof op de sensor. De aanwezigheid van een mechanisme om de stof van de sensor te trillen doet hier niets af of aan: voorkomen is beter dan verwijderen in dit geval.

De slechtste methode om stof te voorkomen vind ik de aanschaf van een zoom ‘die het gehele werkgebied bestrijkt’. Het idee is: met een objectief van 18 – 200mm hoef ik eigenlijk nooit van lens te wisselen. Een schone gedachte, maar ik adviseer dit toch niet. Althans: zolang er geen objectief is dat in het hele bereik goede kwaliteit levert en ook voldoende lichtsterk – minstens f/2.8 – is. Drie maal zoom: dat is technisch goed te bouwen. Dus 18 – 55mm, 70-200mm, 150-500mm, 17-40mm, desnoods 100-400mm, maar verder moeten de getallen niet uit elkaar liggen, wat mij betreft. Mijn reportagetas bevat de 24 mm f/1.4, de 50mm f/1.4 of de niet lichtsterke 12-24mm (buiten) en de 70-200mm f/4. Daarmee is al menige tijdschriftreportage gemaakt – en dat zal in de toekomst niet anders worden. Voor bepaalde speciale doelen is er nog een 100mm macro in huis en een 100-400 mm toeter (natuur).

Body: met opening naar beneden

Tijdens mijn workshops vraag ik de deelnemers altijd wel een keer van objectief te wisselen

. Ik let dan goed op hoe dat gebeurt. Vrijwel altijd verkeerd: de body die zojuist van het objectief is ontdaan wordt met de opening naar boven vastgehouden, waarna het andere objectief er weer wordt opgeklikt. Fout dus: die ‘blote’ body dien je steeds met de opening naar beneden te houden, zodat er geen vuil in kan dwarrelen.

Houd ook rekening met het moment van wisselen. Eens zaten we met een groep in een busje op een bijzonder stoffige weg toen we ineens buffels zagen. Prachtig, tijd voor de tele. Maar niet in het stoffige busje natuurlijk. Uitstappen, even van het busje en de stofwolk af lopen (de buffels waren ver en er was een afrastering: anders is uitstappen bij buffels niet slim) en dan snel wisselen.

Als er uiteindelijk op de grote monitor van de PC toch een stofje zichtbaar wordt dan is dat met de juiste software eenvoudig te verwijderen. Ik ben een fan van Lightroom en daarmee is het stofje – althans de donkere vlek in het lichte vlak – met enkele muisklikken verwijderd. Op meer foto’s tegelijk desnoods, al moet je daarmee oppassen.

Simpel

Natuurlijk moet dat stofje nu een keer van die sensor af. Als het trilmechanisme van de camera hierin niet slaagt zijn er twee mogelijkheden: je gaat zelf ‘sleutelen’ of je brengt de camera weg (fotozaak, reparatieservice fabrikant). Soms zijn er ook ‘sensor schoonmaakdagen’ bij grote fotozaken of op beurzen. Maar daar wil je meestal niet op wachten, stel ik me zo voor.

In de fotozaak en op internet zijn diverse hulpmiddelen te verkrijgen. In deze luidt mijn advies: houd het simpel. Draaiende borsteltjes, platte wattenstokjes in plastic en met aparte vloeistof: ik geloof het wel en besteed die tientjes liever aan iets anders. In mijn fotobagage zit uitsluitend een blaasbalgje. Iets groter, iets meer lucht en geen kwastje aan het uiteinde. Voor een paar euro te koop. Tot nu toe heb ik alle stofjes van de Canon 10D en 30D kunnen verwijderen (menu: stof verwijderen om spiegel op te klappen). Camera met de lensopening naar beneden, in blaasbalgje knijpen zonder iets te raken. Op de EOS 7D – met trilmechanisme – heb ik nog geen enkel stofje waargenomen.

Na mijn blaasbalgopening maak ik altijd een controlefoto. Van een wit wil papier of van de lucht. Handmatig scherpstellen, diafragma op f/16 minstens, afdrukken en op de PC of ingezoomd achterop de camera het gehele beeld controleren. Eventueel de actie een keer herhalen.

Het blaasbalgje bezorgde me één keer een probleem: op Airport Rotterdam (vliegveld Zestienhoven). Daar mocht ik het niet in mijn handbagage meenemen. Want: het leek te veel op een handgranaat, waarmee ik in de lucht zou kunnen dreigen. Serieus! Ik kon mijn ‘handgranaat’ nog net op tijd in de koffer proppen.

Moraal van dit verhaal: geen paniek als er een stofje op je sensor zit. Laat je geen geld uit de zak kloppen voor geavanceerde reinigingsaccessoires. Als je het er niet af kunt blazen met de balg, roep dan de vakman in.

One Reply to “Stof waar of waar niet!!!”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.